Türkiye ve ABD’nin arasını açan anlaşmazlık konuları

(Reuters) – ABD Başkanı Joe Biden, Beyaz Saray’da göreve başlamasından beş ay sonra Pazartesi günü Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’la yüz yüze ilk resmi görüşmesini gerçekleştirecek.

Biden’ın Ocak’tan beri Erdoğan’la görüşmemiş olması Washington ve Ankara yönetimleri arasındaki soğukluğu gösteriyor.

İki liderin çeşitli ihtilaflı konular üzerinde görüşmeleri bekleniyor. Birçoğu Biden öncesi döneme uzanan ihtilaflı konular, iki NATO müttefiki arasındaki ilişkilerin yıllardır gergin kalmasına yol açmıştı.

FÜZE SAVUNMA SİSTEMİ

NATO üyesi Türkiye, Rus yapımı S-400 hava savunma füzelerini satın alarak ABD’nin tepkisini çekmişti.

Bunun üzerine Washington, Türkiye’nin savunma sanayisine yaptırım uygulamış ve ABD’nin en gelişmiş savaş jeti F-35’lerin 100 adedinin Türkiye’ye satışını iptal etmişti. ABD, aynı zamanda F-35’lerin yedek parçalarının Türk şirketler tarafından üretilmesini de kısıtlamıştı. Ancak alternatif yedek parça imalatçılarının eksikliği nedeniyle bazı Türk şirketler üretimlere devam etmişti.

SURİYELİ KÜRTLERE DESTEK

Türkiye, terörist grup olarak nitelediği YPG’ye ABD’nin destek vermesine büyük bir tepki göstermişti.

Türk askeri birlikleri, Türkiye sınırlarındaki YPG’yi geri püskürtmek için 2016’dan bu yana Suriye’nin kuzeyine üç sınır ötesi harekât gerçekleştirmişti.

ERMENİ SOYKIRIMI

Biden’ın Ocak’ta başkanlık görevine resmi olarak başlamasından bu yana Erdoğan’la yaptığı tek telefon görüşmesi Nisan’da gerçekleşti. Biden, Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti tarafından Ermenilerin katledilmesini ABD’nin “soykırım” olarak tanıyacağını haber vermek için Erdoğan’la telefon görüşmesi yapmıştı.

TÜRKİYE’DEKİ DARBE GİRİŞİMİ VE FETHULLAH GÜLEN

Türkiye, 15 Temmuz 2016’daki başarısız askeri darbe girişimini düzenlemekle suçladığı cemaat lideri Fethullah Gülen’in ABD’den Türkiye’ye iade edilmesini talep ediyor.

ABD’li yetkililerse 80 yaşındaki Gülen’in Türkiye’ye iade edilmesi için mahkemelerin yeterli kanıta ihtiyaç duyduğunu açıklamışlardı. Gülen, askeri darbe girişiminin arkasında olduğu iddialarını reddetmişti.

Türkiye İçişleri Bakanı Süleyman Soylu ise ABD’yi 15 Temmuz darbe girişiminin arkasında olmakla suçlamıştı. Washington yönetimiyse bu iddianın tamamen yalan olduğunu belirtmişti.

İNSAN HAKLARI

2016’daki darbe girişiminin ardından Türkiye’de 91,000’den fazla kişi hapse atıldı ve 150,000’den fazla kişi Gülen’le bağlantılı oldukları iddiasıyla görevlerinden uzaklaştırıldı.

ABD Senatosu’ndaki Demokrat ve Cumhuriyetçiler Şubat ayında Erdoğan’ı ülke içindeki muhalefeti ötekileştirmek, eleştirel medyayı susturmak, gazetecileri hapse atmak ve bağımsız hakimleri görevden almakla suçlayarak Biden yönetimini Türkiye’yi insan haklarını korumak için daha fazla şey yapmaya zorlamaya çağırdı.

TUTUKLANAN ABD KONSOLOSLUĞU ÇALIŞANLARI

Mahkeme geçen yıl Ekim ayında ABD konsolosluğu çalışanı Mete Cantürk’ü terör örgütüne yardım suçundan beş yıl hapse mahkum etti.

İstanbul Başkonsolosluğu’nda görevli Türk güvenlik görevlisi Nazmi Mete Cantürk suçlamaları reddetti. Mahkeme Cantürk’ü tutuklamadı ve temyiz süreci devam ediyor.

Cantürk, suçlu bulunan üçüncü ABD konsolosluğu çalışanı. Hamza Uluçay, terör suçlamasıyla dört buçuk yıl hapis cezasına çarptırıldı.

İstanbul’daki konsoloslukta ABD Uyuşturucu ile Mücadele İdaresi tercümanı Metin Topuz’a geçen yıl Haziran ayında silahlı terör örgütüne yardım etmek suçundan 8 yıl 9 ay hapis cezası verildi.

ABD’NİN ORTA DOĞU POLİTİKASI

Biden’ın Gazze’yi kontrol altında tutan militan Hamas’a çatışma sırasında İsrail’e silah satışını onaylamasının ardından Erdoğan geçen ay Biden’i “kanlı ellerle tarih yazmakla” suçlamıştı.

ABD, Erdoğan’ın çatışma sırasında İsraillileri “katil” ve “çocuk katili” olarak nitelendirdiği bazı açıklamalarını Yahudi düşmanlığı olarak nitelendirdi. HALKBANK ABD mahkemesi 2018’de, Halkbank’ta üst düzey yönetici olan Mehmet Hakan Atilla’yı, İran’ın ABD yaptırımlarını ihlâl etmekten suçlu bulmasının ardından 32 ay hapis cezasına çarptırdı.

Halkbank’a aynı suçlamalarla dava açıldı ve Halkbank dolandırıcılık, kara para aklama ve komplo suçlamalarını reddetti. Atilla geçen yıl serbest bırakıldı. İKİ BAŞKAN

Biden ABD başkanlığı seçim çalışmaları süresince Erdoğan’ı eleştirdi ve ABD’nin Erdoğan’ın siyasi muhaliflerini desteklemesi gerektiğini söyledi.

Yaklaşık yirmi yıldır Türkiye’yi yöneten Erdoğan, Haziran ayı başlarında Biden döneminde Beyaz Saray ile ilişkilerin önceki üç başkan dönemine göre daha gergin olduğunu söyledi.